A RAG recoñece o legado "insobornable" de Vidal Bolaño e Montero esixe a Feijóo que apoie á cultura galega

SANTIAGO DE COMPOSTELA, 17 May. (EUROPA PRESS) -

A Real Academia Galega (RAG) celebrou este venres un plenario extraordinario na cidade de Santiago con motivo do Día das Letras Galegas para recoñecer o legado de "pallaso incómodo" e de "insobornable compromiso" ético coa lingua galega do dramaturgo Roberto Vidal Bolaño, segundo destacou Francisco Fernández Rei, un dos académicos que tomaron a palabra para analizar a súa obra literaria desde diferentes perspectivas.

Este acto celebrado no Teatro Principal de Santiago --tras poñerse unha placa na casa natal de Vidal Bolaño, en Vista Alegre-- estivo marcado pola intervención final do presidente da RAG, Alonso Montero, quen no seu primeiro evento das Letras Galegas neste cargo, virouse cara ao presidente da Xunta, Alberto Núñez Feijóo, para esixirlle que "hai que apoiar" a "a cultura, o teatro e, sobre todo, as voces críticas" de Galicia como a do homenajeado.

E é que Alonso Montero valorou o labor de dramaturgos como Vidal Bolaño para "liberar" á cidadanía de "a tiranía do mercado". "Porque tamén vostede e todos nós somos vítimas do mercado", advertiu o presidente da RAG a Feijóo na pechadura.

Deste xeito, a mirada máis reivindicativa e crítica de Vidal Bolaño emerxe no recoñecemento das Letras Galegas deste venres, á mesma hora na que miles de galegos manifestábanse en defensa do galego polas rúas de Compostela e o día despois de que as artes escénicas acudisen a manifestarse en defensa do seu traballo ante o acto oficial da Xunta que tivo lugar no Salón Teatro.

Sobre esta cuestión, Montero subliñou que "si hai na historia do teatro galego unha voz crítica, esa voz é a de Roberto Vidal Bolaño", e remarcou como o seu teatro serve para "mirarse no espello" no que "aparecen as taras da sociedade".

Do mesmo xeito que fixo, previamente, no acto do barrio de Vista Alegre, a cabeza visible da RAG referiuse a estas "taras" da sociedade, para deixar claro que son "inventadas polo mercado", o cal: "causa os recortes e a política que non queremos de austeridade".

Tras días de cruces de declaracións entre Alonso Montero e o BNG sobre a defensa do galego --o propio Feijóo lamentou o xoves "a campaña de desprestixio" contra o presidente da RAG--, o home que está á fronte da Academia identificou a "voz crítica" de Vidal Bolaño e o seu teatro como forma de combater ao "mercado tenebroso".

"Quizais nas próximas eleccións, habería que facer unhas eleccións planetarias, uns a favor do mercado e outros en contra", avogou Montero ante Núñez Feijóo, aínda que unha vez finalizado o plenario ambos selaron unha apretón de mans fronte a diversos fotógrafos.

CONTRA O "DESMANTELAMENTO" DO TEATRO

Nesta liña de poñer luz na mirada máis comprometida de Vidal Bolaño, a catedrática Margarita Ledo defendeu que o autor de 'Doentes' "traballou o teatro como proposta estética, suxeito político e estrato comunicacional no que elaborou o seu dereito á expresión".

Sobre o autor que puxo en pé o Centro Dramático Galego para daquela ser vetado pola Consellería de Cultura, con Vázquez Portomeñe á fronte, Margarita Ledo puxo en valor "o compromiso co teatro do cal, o 'esfarelamento' (desmantelamento) actual, é só o síntoma da dolencia profunda que esta perda xunto a outras perdas poderá significar".

PERSONAXES "RESISTENTES"

foi a intervención do filólogo Francisco Fernández Rei a que se referiu de forma directa ás vivencias persoais co autor de 'Saxo Tenor', de quen recordou que foi enterrado en Boisaca con "o seu nariz vermello" de payaso e un exemplar de 'Rastros'.

Respecto diso, fixo fincapé en como deu voz que a personaxes, que non identificou con perdedores, senón "resistentes", e "soñadores" de "unha Galiza liberada".

Tras isto fixo un provechoso análise da lingua literaria "urbana culta" do homenajeado, que entremezcla o "fala de taberneros" con cultismos, no que hai cabida para hipergalleguismos e "castellanismos conscientes" para "ridiculizar".

Nesta importancia da oralidad na dramaturgia do autor de 'As actas escuras', Fernández Rei chama a atención ata sobre como Vidal Bolaño "ponse á beira das palabras perdedoras" na reforma normativa.

AMBIENTES DE COMPOSTELA

Pola súa banda, unha dos impulsores da renovación do teatro galego xunto a Vidal Bolaño como foi Euloxio Ruibal no marco da Xeración Abrente, xunto a Manuel Lourenzo, disertou sobre a importancia dos espazos e o ambiente de Compostela en obras como 'Días sen gloria' ou 'Doentes', sobre a que destacou as súas "paralelismos" con 'Luces de Bohemia' de Valle-Inclán.

Nun erudito discurso, no que se referiu ás "heterotopías" de Foucault para destacar o valor do emprazamento na obra de Bolaño, destacou o seu "talento para estructurar dramas con rigor e acerto mediante o espazo".

O MESMO ESCENARIO QUE 'CRIATURAS'

Así as cousas, este venres, o Teatro Principal acolleu un acto de homenaxe a Vidal Bolaño, no mesmo escenario no que, tanto a pasada noite do xoves como esta de o venres, represéntase 'Criaturas', unha obra que fala da monstruosidad no día a día da sociedade --con diatribas contra a explotación laboral, consumismo ou a deshumanización--, e que recupera Teatro do Aquí.

Foi Teatro do Aquí, a compañía na que Vidal Bolaño desenvolvió a última etapa da súa carreira, a que deu lugar a un manifesto homónimo en 1993, que rezaba: 'Nalgún recuncho ignorado do noso presente, ten que haber un teatro de hoxe e do aquí posible'.

PERFIL

O dramaturgo Roberto Vidal Bolaño (Santiago de Compostela, 1950-2002), homenajeado nestas Letras Galegas, está considerado o gran artífice da modernización e profesionalización do teatro galego e na lingua propia de Galicia, cun estilo crítico no que predomina o sentido do humor, poboado de personaxes perdedores.

Todo iso, co seu inconfundible chapeu, nariz de pallaso e cigarro como signos de representación externa. Xa con 15 anos, estreou a súa primeira peza teatral, en 1965, mentres a súa vida transcorría entre o traballo e os seus inicios formativos co cine e a literatura.

En 1974, dá os seus primeiros pasos cara á profesionalización no teatro coa creación, con Xaquín García Marcos, do grupo de 'Teatro do Antroido', dirixindo ao ano seguinte 'Amor e crimes de Xan ou Panteira', e 'Laudamuco, señor de ningures', pola que recibiu o Premio Abrente.

A relación entre teatro e cine e a concepción rupturista do espazo e do decorado están presentes nos seus textos. Segundo sinalou a Europa Press o seu fillo Roi Vidal, o sentido crítico e o humor son tamén elementos "fundamentais".

En 1976, casouse con Laura Ponte, unha das grandes actrices galegas, e vive unha intensa actividade creativa, participando activamente na creación do Centro Dramático Galego en 1984.

Ese mesmo ano escribe e dirixe 'Agasallo de sombras', que creou polémica pola súa desmitificación da figura de Rosalía de Castro. Tralo veto da Consellería de Cultura, en 1992 volveuse a casar, esta vez con Belén Quintáns, con quen fundou a compañía 'Teatro do aquí'.

Entre outros textos, impulsa 'Días sen gloria', 'Saxo Tenor' e 'As Actas escuras'. O seu último traballo foi 'Animaliños', en 2002, aportando texto, dirección, espazo escénico e iluminación.

Vidal Bolaño faleceu ese mesmo ano en Santiago o 11 de setembro, aos 52 anos, por mor dunha enfermidade que viña arrastrando, e foi velado no Salón Teatro polos seus amigos e familiares.