Saúl Castro, presidente de No Es Terapia: "A reparación das vítimas de terapias de conversión non é total"

   SANTIAGO DE COMPOSTELA, 27 Jun. (EUROPA PRESS) -

   A reparación das vítimas de terapias de conversión "é moi complexa e non é total". Son palabras do lucense Saúl Castro, presidente de No Es Terapia, asociación que traballa en España de forma altruísta na loita contra estas prácticas e o acompañamento das súas vítimas: "Falamos de persoas ás que lles comeron a cabeza para que pensasen que unha parte súa era incorrecta e tiña que ser reprimida".

   Os métodos empregados na actualidade varían entre os seus perpetradores. Nos últimos anos, os que máis comunmente identificou esta organización son o emprego de medicamentos para inhibir a líbido, terapias de control masturbatorio e terapias de aversión, sobre todo centradas en golpes. "Por exemplo, darse golpes cunha goma no brazo", matiza o tamén avogado especializado en dereitos humanos.

   "Hai xente que se recupera, que ten relacións preciosas ou que pode vivir con felicidade a súa sexualidade, pero o sinal traumático que deixa a violencia sufrida fai moi difícil que se poida deixar atrás. Fanche dubidar da lexitimidade, da bondade e da realidade dos teus sentimentos", explica sobre o dano realizado ás persoas do colectivo LGTBIQ+ que as sufriron.

   Aínda que en España están prohibidas desde 2023, as infraccións posibles son unicamente administrativas e, até o momento, non se impuxo ningunha. Esta semana, o Congreso dos Deputados admitiu a trámite unha proposición de lei do PSOE que pide castigar estas prácticas con até dous anos de cárcere.

   Esta é unha antiga reivindicación da asociación que dirixe Castro e que xa chegara á Cámara baixa en febreiro cun texto rexistrado por grupos parlamentarios de esquerdas, tras ser acordado con No Es Terapia. O seu presidente cre que a proposta socialista é "deficiente", xa que considera baixo o tempo máximo de pena e critica que presicnda de medidas de apoio ás vítimas.

DAR COAS TERAPIAS DE CONVERSIÓN

   Localizar estas prácticas é "complexo", en palabras do avogado. No Es Terapia conta cun equipo de voluntarios dedicado a mirar en redes, páxinas web e foros nos que se pode falar de encontros ou de eventos nos que se promocionan ou realizan dicha prácticas. Con todo, son conscientes de que non chegan "a todos os lados".

   "En moitos dos espazos nos que se fan terapias de conversión, nós coñecemos que se fan, pero non temos acceso a eles", explica Castro. Nalgúns casos, para acceder "necesitas que che coñezan e saiban quen es", xa que funcionan a través dunha especie de "criba".

   Un exemplo desta dificultade atopouno en Galicia. A el chegaron informacións de que no seminario de Lugo facilitábanse materiais ou se facían reunións que podían tratarse de terapias de conversión. Con todo, nunca puido verificalas. "Ninguén me volveu a contactar con isto e eu tamén vou un pouco a rebufo da información que me chega", relata.

DENUNCIA A SETE DIOCESE

   "Se es LGTB, non cho perdas. Estes testemuños de persoas que repararon a súa atracción cara ao mesmo sexo, pódenche ser interesantes". Esta mensaxe figuraba nun panfleto repartido en Madrid e que chegou ás mans de Saúl Castro, o que permitiu ao Ministerio de Igualdade, a inicios de 2025, abrir un expediente a sete diocese e arquidiocese en España pola promoción de terapias de conversión.

   Desde a súa entrada en vigor en 2023, a 'lei trans' abriu a posibilidade de impor infraccións administrativas moi graves a estas prácticas, así como á súa promoción. "Non fai falta que ti sufras todo o que vén ser unha terapia de conversión nas túas carnes para poder interpor unha denuncia ou para que se investigue", aclara.

   Nestes eventos, celebrados en parroquias españolas, convidábase a unha ou varias persoas para que contasen o seu testemuño acerca da conversión respecto da súa orientación ou identidade sexual. O mesmo Castro foi testemuña en primeira persona dalgúns deles. Ademais, localizou documentais e entrevistas realizados polo proxecto --de nome Transformados--, na que fundamentou a denuncia entregada en decembro de 2024.

   "A non ser que [o practicante] o recoñeza ou suba vídeos facendo terapias de conversión, o máximo que podes ver é en medios, publicidade ou redes sociais é difusión e promoción", insiste. O material recompilado foi suficiente para que o Ministerio abrise un expediente sancionador. Con todo, a asociación aínda non coñece unha resolución de incoacción do mesmo.

   A fe e as institucións relixiosas afán xogar un papel central en estás prácticas, especialmente no caso das terapias dirixidas a "reparar ou anular" a orientación sexual. Principalmente, a relixión católica, "polo pouso histórico" en España; aínda que a asociación tamén recolleu casos de persoas de fe islámica e evangélica.

   "É certo que as terapias dirixidas a persoas trans, especialmente a mulleres, non son relixiosas ou non exclusivamente", apunta. O presidente de No Es Terapia constata que os grupos antiderechos e transexcluyentes "están moi presentes" neste sentido.

NOVA LEI

   O Congreso dos Deputados aprobou o pasado martes a tramitación dunha lei para penalizar as terapias de conversión, presentada polo PSOE, que contempla penas de seis meses a dous anos. A criminalización destas prácticas sempre foi un obxectivo de No Es Terapia, que participou na redacción doutra proposición de lei, rexistrada en febreiro por Sumar, Podemos, ERC, Comuns, Compromís, Máis Madrid e Esquerda Unida.

   O avogado considera necesario esta criminalización pola baixa efectividade da normativa actual. Antes da aprobación da 'lei trans', até oito comunidades autonómas xa permitían aplicar sancións administrativas; a primeira en lexislalo foi Madrid en 2016. "A nove anos vista, non se impuxo ningunha sación en España", subliña Castro, que cre que as multas posibles non son "disuasorias".

   Un dos motivos que achaca á nula aplicación da lei son as limitacións das consellerías de Igualdade, encargadas de impor as sancións a este respecto; a non ser que a denuncia afecte a diferentes lugares en España, caso no que se encarga o Ministerio.

   "[As consellerías] son órganos puramente políticos e que non teñen obrigación de abrir un expediente sancionador coa denuncia", sinala. Estas "non teñen medios materiais" para solicitar toda a información, ao tratarse de violencias do ámbito privado. Ademais, en tanto que as sancións son administrativas, as persoas sometidas a esta violencia non son consideradas vítimas e non teñen dereito a reparación ou protección.

   Para Castro, a proposta socialista é "deficiente". Segundo expón, esta esixe acreditar unha lesión de integridade física ou psicolóxica das vítimas. "Necesita unha vítima concreta que queira denunciar", indica.

   O avogado considera que o tempo de pena é reducido e non é "eficaz". "Somos antipunitivistas, pero cunha pena máxima de dúas de prisión non se vai a chegar a nada. Con este tempo non hai un cumprimento efectivo da pena porque se pode acordar a supensión", explica.

   Esta pena "limita as posibilidades investigativas". A xurisprudencia dos tribunais entende que en delitos menos graves --como sería este-- non cabe acordar medidas de investigación limitativas, como a entrada e rexistro ou a intervención das comunicacións.

   Así mesmo, esixe medidas de apoio ás vítimas, como alternativa habitacional, axudas económicas e prevención nos ámbitos educativo e sanitario. "Se non estableces estas medidas, non estás a atallar o problema de fondo. Non queremos no cárcere de seu a estas persoas. Nós queremos que as vítimas estean protexidas", expón.