Donostia Zinemaldiak Jose Giovanni zinemagile eta nobelagileari eskainiko dio 74. edizioko atzerabegirakoa

DONOSTIA 17 (EUROPA PRESS)

Jose Giovanni, zuzendari, gidoilari eta nobelagile frantsesa izango da Donostia Zinemaldiaren 74. edizioko atzerabegirakoaren protagonista. Gainera, Zinemaldiak eta Euskadiko Filmategiak Espainiako Zinematekaren lankidetzarekin antolatuko duten zikloaren barne, Felipe Cabrerizok Giovanniren lan osoaren inguruan idatzitako liburu bat argitaratuko da.

Zinemalditik jakinarazi dutenez, Jose Giovanni (1923-2004) Joseph Antoine Roger Damiani izenarekin jaio zen Parisen, korsikar jatorriko familia aberats batean. Bereak dira "polizia eleberriko orrialderik bikainenetako batzuk", baita AEBetako 'film noir' generoa bezain garrantzitsua izan zen Frantziako 'polar' polizia zinemako orrialde asko ere.

Nobelagile, moldatzaile eta gidoilari izan zen aurrenik, baina zuzendari moduan bere proiektuen erantzukizun osoa hartu zuenean, Frantziako polizia generoari "begirada eta estetika bereziak" eman zizkion, Jean-Pierre Melville edo Jacques Deray egile ospetsuenen parekoak. Hain zuzen, haiekin lankidetza estuan aritu zen 1960ko hamarkadako lehen erdian.

Bizitza "korapilatsu eta zaila" izan zuen, "ilungunez betea", eta handik atera zituen bere eleberrien argumentuetarako elementu ugari. Zinemara, berriz, "ate nagusitik" sartu zen: 'Le Trou' eleberriak, Giovannik kartzelan emandako denbora kontatzen duenak -erailketa leporatu zioten eta heriotzara zigortu zuten, baina gero bortxazko lanekin kommutatu zioten heriotza zigorra-, Jacques Beckerren interesa piztu zuen, eta pantaila handira eramatea erabaki zuen zinemagileak.

Berehala ezarri zuen lotura estua idazlearekin, eta Giovanni hasiera batean aholkulari tekniko gisa kontratatu bazuen ere, amaieran gidoilari lanetan ibili zen harekin batera 'Le Trou / The Hole' (1960) filmean. Becker hil ondoren plazaratu zen filma, eta Donostia Zinemaldiak 2016an zuzendariari eskaini zion atzerabegirakoan ikusteko aukera izan zen.

Giovannik 1958an argitaratu zuen 'La evasión', espetxetik atera eta urte eta erdira, eta handik gutxira, 'Série Noire' bilduma ospetsuko idazleetako bat zen jada. Marcel Duhamelek Gallimard argitaletxean sortu zuen polizia liburuen bildumak literatura kriminalaren ikuspegi berri eta modernoa sortu zuen, tartean zirela Ipar Amerikako klasikoen frantseserako itzulpenak ere.

'Classe tous risques' (1958) bere hirugarren eleberritik sortu zen 'Classe tous risques / The Big Risk' (1960), Claude Sauteten filma, eta Giovanni gidoilari aritu zen. Urte batzuk beranduago, Jean-Pierre Melvillek 'Le Deuxième souffle' (1958) bere bigarren eleberria moldatu zuen 'polar' generoko funtsezko izenburuetako bat sortzeko: 'Le Deuxième souffle / Second Wind' (1966).

1958 urte oparo hartako beste eleberri bat, 'L'Excommunié', oinarri hartu zen ere Jean-Paul Belmondo protagonista izan zuen 'Un nommé La Rocca / A Man Named Rocca' (1961) filmerako, eta hala jarraitu zuen Beckertarrekin hasitako harreman onak.

1963an, gidoilari moduan ekin zion Jacques Derayrekin izan zuen harreman emankorrari -'Symphonie pour un massacre / Symphony for a Massacre' (1963), ' Rififi à Tokyo / Rififi in Tokyo' (1963), ' L'homme de Marrakech / The Man from Marrakech' (1966) eta 'Avec la peau des autres / To Skin a Spy' (1966)-, eta hiru urte beranduago, gauza bera egin zuen Robert Enricorekin -'Les Grandes gueules / The Wise Guys' (1966), 'Les Aventuriers / The Last Adventure' (1967) eta 'Ho! / Ho! Criminal Face' (1968)-.

ZUZENDARI

Ordurako, hala ere, Giovanni jada pentsatzen hasia zen zuzendaritzan. 'La Loi du survivant / Law of Survival' (1967) filmarekin egin zuen debuta kameraren atzean. Gerra garaiko 'polar' horretan bere gai nagusietako hiru agertzen dira: Frantziako Erresistentzia II. Mundu Gerran, Korsikako giroak eta traizioa.

Handik aurrera, eta Henri Verneuilen 'Le Clan des Siciliens / The Sicilian Clan' (1969) filmaren salbuespen bakarrarekin, Giovanni zuzendaritzan ibili zen batez ere. Bere filmetan berarekin lan egin zuten zinemagile guztien ezaugarriak dauden arren, laster ezarri zuen "estilo propio, gordin eta zuzen bat, bere buruari edo beste idazle batzuei egokitua, askotariko pertsonaiez betetako istorioetan".

Zuzendu zituen 15 film luzeetatik (telebistarako bi film eta hiru telesail atalekin batera), bereziki aipagarriak dira 'Le Rapace / Birds of Prey' (1968), ' Dernier domicile connu / Last Known Address' (1970), 'Un aller simple / One Way Ticket' (1971), 'La Scoumoune / Hit Man' (1972), 'Deux hommes dans la ville / Two Men in Town' (1973), 'Le Gitan / The Gypsy' (1975) eta 'Une robe noire pour un tueur' (1981).

Bere azken bi filmak 'Mon ami le traître / My Friend the Traitor' (1988) eta 'Mon père, il m'a sauvé la vie / My Father Saved My Life' izan ziren, eta bere bizitzaren alderdi erabakigarriei buruzko hausnarketa egin zuen fikzioaren eremutik.

KLASIKOAK

Donostia Zinemaldiaren atzerabegirakoa Klasikoak programaren baitan kokatuta dago 2024tik. Programa hori Zinemaldiak eta Euskadiko Filmategiak sustatzen dute, denboran zein espazioan luzatutako zinema klasikoaren jaialdi gisa.

Horrela, Klasikoak programak hiru ziklo biltzen ditu zigilu beraren barruan: atzerabegirakoaren filmak, irailean Zinemaldian proiektatzen diren Klasikoak sailaren lanak eta Filmategiak urteko azken hiruhilekoan programatzen duen zikloaren tituluak (Euskal Herriko hainbat kultur erakundetan ematen dituen zaharberritutako dozena bat film).

Klasikoak programak Donostia Zinemaldiaren tradizio historikoari jarraitzen dio, beti berreskuratu nahi izan baititu hasieratik indartu dituen zinemagileak, garaiak, gaiak edo hizkuntza zinematografikoak. Hain zuzen ere, 1959an hasi zen ahalegin hori, Rene Clair zinemagileari eskainitako atzerabegirakoarekin. Ildo horretan, Euskadiko Filmategiak ere apustu irmoa egiten du filmak zaharberritzeko eta zabaltzeko.