Lingüistas defenden a galeguidade da 'fala' asturiana, pero chaman a consensuar unha normativa propia da zona

OVIEDO 6 Oct. (EUROPA PRESS) -

Os profesores Francisco Dubert García (Galicia) e Xavier Barcia (Illano-Asturias) defenderon este xoves a galeguidade da 'fala' do occidente asturiano, se ben chamaron ao entendemento para consensuar unha normativa, aceptando o termo galego-asturiano como a denominación máis integradora.

Fixeron esta formulación durante unha mesa redonda dentro da segunda e última xornada do congreso 'Ciencia, lingua e fronteiras', que organiza o Seminariu de Filoloxía Asturiana da Universidade de Oviedo.

Na súa intervención, Dubert negou que haxa "zonas de transición". "O que temos é un continuo", coas súas variantes territoriais. Sinalou determinados fenómenos que se dan igualmente en zonas de Galicia, de Asturias e de Portugal, como a metafonía, que do mesmo modo se usa no centro de Asturias, que no de Galicia ou algunhas zonas de Portugal. "Non hai razón para pensar que o galego de Fisterra sexa mamás puro que o doutras zonas", afirmou.

Barcia foi máis tallante ao sinalar que "calquera persoa que senta a un veciño de Illano falar, sabe que está a falar galego". Ten claro que o que se fala no occidente de Asturias é "galego", pero "hai algúns complexos de inferioridade e de medo a perder a conciencia de asturianos" que, segundo el, impiden utilizar esta denominación, porque "hai que ser politicamente correctos". Rexeitou estes razoamentos, recordando que nesta área o sentimento asturiano é "moi forte".

Así, acepta a denominación de "galego-asturiano" como a mamás integradora" e porque "rompe coa idea de Asturias, unha, grande e libre".

Ambos os dous profesores chamaron ao entendemento. "Non somos inimigos", sinalou Barcia, que engadiu: "temos que traballar xuntos para que esta lingua non perda". Neste mesmo sentido, Dubert defendeu que os lingüistas, como todo o mundo, "estamos expostos a ideoloxías e crenzas". "Ha que intentar evitalas nos que poidamos", sinalou, para defender a continuación o seu compromiso cos falantes do occidente de Asturias. "Non por unha cuestión de patriotismo galego, porque eu paso das patrias, senón polos dereitos destas persoas,", engadiu.

Á súa vez, Barcia entendeu que "xa hai datos e información bastante desta zona". "Agora o que temos que facer é poñemos a traballar, tomar medidas e deixar de marear a perdiz; que se metan nunha sala a falar e que non saian ata que teñamos unha normativa", reivindicou.

O profesor de Illano ironizó tamén con algunhas polémicas xurdidas nos últimos anos sobre este tema, como as protestas por que se vexa a TVG en Asturias. "Parece que os paisanos de 90 anos que falan galego en Illano, o fan dende que ven a TVG", afirmou, defendendo que se poida ver a TVG e a RTPA en toda Galicia e en toda Asturias.

DEFENSA DE TIPOS E FRONTEIRAS

Ante as reticencias formuladas por Dubert sobre a aceptación de tipos, clasificacións e frontais para analizar estes fenómenos lingüísticos, tomaron a palabra os profesores Fernando Álvarez Balbuena e Ramón d 'Andrés, que defenderon a utilización destes instrumentos.

Balbuena recordou que o Atlas Lingüístico Galego (ALG) "ten fronteiras e traballo con fronteiras, queiran ou non queiran".

D 'Andrés recordou que "nos acollemos a ese tipo de clasificacións constantemente", porque senón habería que cuestionarse a clasificación de linguas románicas e ata o "indoeuropeísmo". Así, recordou os tipos establecidos polo estudoso Menéndez Pidal, "con criterios lingüísticos".

ORIXE CONSTITUTIVA

Pola súa banda, o profesor José Enrique Gargallo Gil (Departamento de Filoloxía Románica da Universidade de Barcelona) entende que as problemáticas lingüísticas que xorden nas fornteras do norte peninsular (entre o galego e o asturiano, ou o castelán e o catalán, ou o aragonés e o catalán) se explican na orixe constitutiva do seu falas romances, por ser "fillas" ou descendente directas do latín, e non doutros derivados, que serían os consecutivos. Segundo o seu estudios, nas zonas de romances constitutivos, as fronteiras lingüísticas son moi difíciles de atopar, ao contrario que nas zonas do sur da península.

Segundo o profesor, as falas do norte adoitan ser "fillas" do latín, e polo tanto é "materia románica constitutiva". Ao contrario, no sur, a castelanización provén dos procesos de reconquista e o repoboación cristiá vinda do norte. Neste caso trataríase de falas "netas do latín". "Se imos a Latinoamérica, entón estariamos xa a falar de bisnetas do latín", engadiu.

Segundo Gargallo Gil, por so carácter constitutivo, o norte presenta "unha realidade románica moi diversa", na que as fronteiras lingüísticas serían "difíciles de atopar", como a que existe entre Asturias e Galicia, ou entre Aragón e Cataluña.

Así, explicouno graficamente cun exemplo. Se se percorre a península dende Fisterra (Galicia) ao cabo de Creus (Cataluña) localizariamos rexistros galegos, rexistros galego-asturianos no occidente de Asturias, asturianos no centro, casteláns con substrato vasco na zona oriental de Cantabria ou Burgos, vasco, aragonés con sustratu vasco (Val de Arán), falas propias como de Benasque, na fronteira entre Cataluña e Aragón, e finalmente as variantes do catalán.

Se se fai o mesmo de Lisboa a Valencia, unicamente localizan tres linguas: portugués, español e catalán-valenciano, sinalando que as límites son moi marcados nestas zonas.

"No norte custa localizar as fronteiras porque non as hai", o que ao seu xuízo leva consigo "os seus derivas político-lingüísticas", sinalou o relator.

Tras esta formulación, dedicou especial atención a algúns fenómenos, como o benasqués (de Benasque), do que leu un texto de Carmen Gastán, para defender esta variante como unha "lingua romance, minoritaria si, pero lingua romance, que non é nin catalán nin aragonés". Tamén usou o poema 'Dues lhénguas', de Amadeu Ferreira, para analizar a convivencia entre portugués e mirandés (en Miranda de Douro), e referiuse ás falas de orixe portuguesa do oriente de Extremadura como exemplo de fronteira lingüística definida.