Perfil.-Fraga, o fillo de emigrantes que se converteu en profeta na súa terra tras ser case todo na política española

SANTIAGO DE COMPOSTELA 16 Ene. (EUROPA PRESS) -

Adoitaba reivindicar que era fillo de emigrantes en Cuba e os seus defensores dicían que lle cabía "o Estado na cabeza", pero cunha traxectoria política marcada por ser ministro de Franco, aínda que tamén figura clave durante a Transición, Manuel Fraga Iribarne (Vilalba -Lugo-, 1922 - Madrid, 2012) non logrou ser presidente do Goberno español, pero foi profeta na súa terra, con catro maiorías absolutas á fronte da Xunta de Galicia.

Respectado mesmo por quen non compartían as súas ideas políticas, Don Manuel dedicouse con compromiso 60 anos á vida pública. Hiperactivo, dotado dunha mente privilexiada e dunha sólida memoria, cunha gran capacidade de traballo, aínda que vehemente e algo autoritario son algúns dos trazos que destacaban del os seus colaboradores durante os case 16 anos que estivo á fronte do Executivo galego.

O 'León de Vilalba' era dos primeiros en chegar á Xunta, un costume que mantiña xa ben entrados nos seus 80 anos desde o seu despacho no Senado. Coñecido polas súas maratonianas axendas, el mesmo encargábase de alimentar esa imaxe de traballador incansable con episodios como cando, en outubro de 2003, reincorporouse ao seu despacho de traballo só uns días despois de que lle implantaron un marcapasos ou cando, un ano despois, empeñouse en retomar o Debate sobre o Estado da Autonomía a pesar de sufrir un desmaio en plena tribuna.

No entanto, o veterano político viuse obrigado a minimizar as súas aparicións públicas desde que, en abril de 2011, tivo que ser sometido a unha intervención cirúrxica por mor dunha fractura de cadeira tras unha caída doméstica. A súa delicada saúde impedíralle por primeira vez gozar o pasado verán das vacacións na súa residencia de Perbes (Miño -A Coruña-), e a principios do pasado mes de setembro, informábase publicamente da súa retirada da vida política e anunciábase que non volvería ser candidato nas eleccións xerais.

GALEGUISMO

Desde que en 1981, coa lema 'Galego coma ti', foi factor crave para conseguir a Presidencia da Xunta para o seu afillado político Gerardo Fernández Albor --el non era candidato, pero a campaña estivo centrada no aval da súa figura--, Manuel Fraga marcou a política galega.

Desde 1989 e durante case 16 anos á fronte da Xunta, conxugou proclamarse galego "como unha forma de ser español", coa reivindicación dun "galeguismo construtivo". "Non lle consinto que me dea leccións de nada. Moitos menos de galeguismo", espetoulle ao entón senador nacionalista Xosé Manuel Pérez Bouza en 2010, despois de que este afeáselle o seu voto en contra do uso das linguas cooficiais no Senado.

A súa mensaxe de recuperación da dignidade da autonomía galega dotou ao PPdeG dunha personalidade propia dentro do partido de ámbito nacional que el mesmo fundou. Pero, previamente, o seu partido da "maioría natural", que abarca á clase media tanto no espectro de votantes de centro como de dereita, non lle deron resultado nos seus intentos por ocupar A Moncloa.

Non falta quen o atribúe a que quedou marcado polos cargos que ocupou durante a ditadura franquista e que culminaron co seu nomeamento como ministro de Información e Turismo entre 1962 e 1969. Durante ese sete anos atribúenselle liñas de apertura do réxime, coa Lei de Prensa e o fomento do turismo como unha das bases da economía española. Pero o 'lastre' de ser ministro da ditadura, que nunca chegou a condenar expresamente, pervivía no seu currículo tanto como a súa fotografía bañándose en Pombais.

CLAVE NA TRANSICIÓN

No entanto, tras a súa etapa como embaixador en Londres, entre 1973 e 1975, desempeñou un papel importante na transición á democracia. A pesar de que hai quen cuestiona o seu labor como ministro de Gobernación no Goberno de Carlos Arias Navarro, logo foi membro do relatorio que redactou a Constitución de 1978 e contribuíu ao consenso necesario neses momentos delicados --chegou a presentar ao líder comunista Santiago Carrillo nunha conferencia no Club Século XXI--.

O golpe de estado do 23-F pillouno tamén en primeira liña no Congreso, onde rememoraba que se enfrontou ao exteniente coronel Tejero. Os actos polo trixésimo aniversario deste capítulo da historia española, o pasado mes de febreiro, foron precisamente una das últimas ocasións nas que se lle puido ver.

Aínda que non chegou a ser presidente do Goberno, é o fundador de Alianza Popular, partido cuxa refundación presidiu en 1989, cando entregou a dirección do xa Partido Popular a un mozo José María Aznar sen "nin tutelas, nin tutías". Ante un Aznar xa presidente do Goberno, o 'León de Vilalba' defendeu en 2003 "empezar a desdramatizar a necesidade dunha revisión da Constitución", en puntos como a reforma do Senado, co fin de "normalizar e perfilar o modelo territorial de España, recollendo as lexítimas aspiracións de todos os territorios".

Fraga conxurou as súas propias proclamas de que sería "un pouco contra natura" presentarse xa octoxenario a unha quinta reelección e volveuno a tentar en 2005, cando perdeu a maioría absoluta fronte a un bipartito de PSdeG e BNG. Previamente, en 2002, tivo que pasar un momento amargo coa catástrofe do 'Prestige', en recoñeceuna que "a Xunta non foi sempre suficientemente apoiada polo Goberno nacional", que por aqueles momentos presidía Aznar.

DEBATE DE IDEAS

Máis aló das diferenzas ideolóxicas, mantivo unha boa relación con Fidel Castro, con quen compartía a condición de fillos de galegos emigrados en Cuba, e realizou unha viaxe á illa en 1991, que o político cubano devolveu un ano despois para descubrir as súas raíces galegas. A Fraga gustáballe presumir de que grazas a el foron liberados algúns presos, pero anos despois, xa advertía de que a experiencia do revolucionario cubano estaba "esgotada".

Conservador, amante de xogar unha boa partida ao dominou e da caza e a pesca, posuidor de profundas conviccións relixiosas, nas súas comparecencias nunca se sabía por onde podía saír e, á marxe da súa contribución política, regalou á prensa titulares como: "Toda a vida dixen verdades sen condón e penso morrer sen porme ningún" ou "non podo meter a un home e unha muller na cama e dicirlles o que teñen que facer. Se fixese falta, faríao, pero non se pode".

Os seus defensores aseguran que durante o seu tres lustros de mandato pasouse da "Galicia das correidoras e os menciñeiros", como a el mesmo gustáballe rememorar, a unha comunidade con mellores estradas interiores e de conexión coa Meseta, unhas zonas rurais electrificadas e con mellores comunicacións, unha máis adecuada xestión antiincendios e chegouse a alcanzar cotas de autogoberno até o momento descoñecidas.

Por contra, os seus detractores repróchanlle a hipoteca da aínda inconclusa Cidade da Cultura, un desenvolvemento non planificado en diversos ámbitos, desde o empresarial até o urbanístico, ou que permitise a consolidación de 'reinos de taifas' nas provincias. Era a época do enfrontamento entre as 'boinas' e os 'birretes', na cal se fraguou o poder de baróns provinciais dos cales só sobrevive na Deputación de Ourense José Luís Baltar, o home que chegou a pór en xaque ao Goberno Fraga en 2004, ao ameazar cunha escisión.

Tras ceder as rendas do PPdeG a Alberto Núñez Feijóo en xaneiro de 2006, o político en activo máis veterano refuxiouse no Senado e en concluír as súas memorias 'Final no Finisterre'. "Todo se vai, todo cae, todo termina", recitou emotivo naquel congreso no que lle deu o temón de mando a quen logo conseguiu reconquistar a Xunta ao primeiro intento, e tamén confesou, novamente, o seu desexo de ser enterrado en Perbes.