Só oito Días das Letras Galegas para mulleres: un "proceso lento" de cambio no que a RAG quere "avanzar"

   SANTIAGO DE COMPOSTELA, 9 May. (EUROPA PRESS) -

   En máis de 60 anos, desde 1963, o Día das Letras Galegas só se dedicou a mulleres en ata oito ocasiones. A oitava será este ano, no que se homenaxea a Begoña Caamaño. Neste contexto, Marilar Aleixandre e María López Sández, ambas membros da Real Academia Galega (RAG), cren que aínda hai que "afianzar os cambios positivos que se teñen logrado e seguir avanzando nos moitos que quedan por conseguir".

   En conversación con Europa Press, Aleixandre, recoñecida escritora, e López Sández, filóloga e membro da executiva da institución, celebran que neste tempo a entidade estea formada por mulleres feministas. Iso si, pensan que solucionar a falta de representación feminina nesta efeméride foi "un proceso lento".

   Até o ano 2017, en 54 anos, só dedicouse este día a mulleres en tres ocasiones. Este tempo contrasta co seguintes nove anos: en cinco deles homenaxeouse a figuras femininas, entre as que se atopa o colectivo de cantareiras.

   "É o resultado do que socialmente sucedía, é dicir, se as mulleres teñen vetado o acceso á educación, á creación e a publicación, pois se extrae que a súa presenza no canon literario, en todas as dimensións do sistema literario vai ser menor", explicou López Sández.

   Neste sentido, sinalou que é "moi significativo" que moitas das mulleres do século XIX fosen autodidactas, fillas únicas e de certa extracción social, xa que isto permitíalles acceder a unha biblioteca familiar. Con todo, isto "tarda moito" en trasladarse ao conxunto social, polo que hai unha "brecha de xénero enorme".

   Esta "marxinación" ou "discriminación", explicou Aleixandre, é un tipo de violencia, xa que llas excluía do coñecemento e non se lles permitiu estudar até o ano 1910. "Eu digo que Rosalía de Castro non foi da Real Academia Galega porque a institución se fundou en 1906 e ela xa falecera. De todos os xeitos, se chega a estar viva, eu non se se a admitirían", reflexionou.

   Para a escritora, un punto de inflexión importante foi o momento no que Víctor Fernández Freixanes chegou á presidencia da institución, debido a que este tiña unha "sensibilidade moi clara" de que tiña que haber máis mulleres na academia e tamén era "favorable" a que se lle dedicase o Día das Letras Galegas a elas.

   "É importante o impulso da persona que preside a institución, aínda que tamén teño que dicir que creo que é moi importante que na academia neste momento hai mulleres feministas. A Real Academia Galega é a que ten máis proporción de mulleres de todas as academias, pero, ademais, mulleres feministas", reivindicou.

"A REVOLUCIÓN FEMINISTA É A ÚNICA QUE TRIUNFOU"

   Neste contexto, valorou os avances na igualdade que se experimentaron entre o cambio do século XX e o XXI, asegurando que "a revolución feminista foi a única que triunfou". "Recordo que cando vivía en Vigo hai anos e mataban a unha muller saían unhas 15 persoas a manifestarse e a ninguén lle parecía importante. Ademais, aparecía na última páxina da prensa, se aparecía", relatou.

   No entanto, a pesar de melloras como o recoñecemento da violencia doméstica, alertou de que o consenso social aínda apunta á muller cando se trata de coidados, polo que moitas mulleres deixan de dedicar un tempo que poderían enfocar na súa carreira profesional a este fin.

   Ademais, no que respecta á literatura, Aleixandre lamentou que até hai unha década ás mulleres non se lles facía caso no que escribían e tanto os críticos como os xurados estaban compostos unicamente por homes. "Cando me deron o Premio Nacional de Narrativa, resultou que era a sexta muller, paréceme, en todo estado, pero a primeira en Galicia á que llo daban", indicou.

   Nestes últimos anos, as homenaxeadas --Luisa Villalta e Xela Arias-- foron mulleres que faleceron moi novas, con 46 e 41 anos respectivamente. A elas sumar Begoña Caamaño, quen faleceu con 50 anos, con dúas novelas a medias e unha produción literaria tardía, que deixou un legado de dúas obras narrativas.

   María López Sández ha contextualizado esta situación en que se require que a homenaxeada leve dez anos morta para poder dedicarlle este día, polo que, nesa "eclosión de mulleres realmente fortes na literatura" as primeiras recoñecidas son as que "por desgraza morreron moi novas".

DEBERES FUTUROS

   De cara a un futuro no que a presenza feminina convértase na norma, a filóloga remarcou a importancia de que se produza un cambio no imaxinario social. "Conquistar unha sociedade en auténtica igualdade, que despois se plasme en todos os ámbitos, é unha loita colectiva", salientou, alertando de que hai dinámicas sociais que manifestan "certos retrocesos".

   "Creo que temos que comprometernos globalmente con afianzar os cambios positivos que se teñen logrado e seguir avanzando nos moitos que aínda quedan por conseguir", apuntou como deberes, reflexionando sobre o labor nos centros educativos, que considera que se fai "con moito esforzo e boa intención pero non sempre coa eficacia desexable".

   "É coma se existise a idea simple de que se lles facemos ver os estereotipos, como funcionan, que só con iso milagrosamente iámolos desmontar. Por iso, por exemplo, en 'Circe e ou Pracer do Azul' de Begoña Caamaño, un fío que me interesa moitísimo é a viaxe do heroe, porque creo que entra nesa idea de novas masculinidades, ao pensar nun posible novo Ulises", desenvolveu.

NARRATIVA DE ROSALÍA

   Preguntadas por posibles mulleres que aínda non tiveron o recoñecemento que merecen, Marilar mencionou a Fanny Garrido ou Pura Vázquez, a quen o próximo ano dedicaráselle o Día da Poesía da RAG.

   López Sández, pola súa banda, salientou a necesidade de "recuperar o canon feminino oculto e silenciado". "Non a lectura como, ale, toca ler algo de muller, senón que realmente as autoras ocupan ese lugar que realmente lles corresponde", insistiu.

   Ademais, ambas coincidiron na relevancia da narrativa de Rosalía de Castro, unhas obras escritas en castelán que recomendan, xa que é máis descoñecida que a súa poesía e é "é fundamental para construír unha imaxe da súa personalidade creativa global".