Emakumeen bizi itxaropena 86,1 urtekoa da EAEn, eta gizonena 80,5 urtekoa

BILBO, 19 (EUROPA PRESS)

Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) emakumeen bizi itxaropena 86,1 urtekoa izan da 2022an, aurreko urtean baino hiru hamarren gutxiago, eta gizonena 80,5 urtekoa, urtebete lehenago baino bi hamarren gutxiago. Beherakada horien erantzuleak dira covid-19aren pandemiak 2022ko urtarriletik ekainera bitartean eragindako gainhilkortasuna eta urte horretako uztaileko bero bolada, Eustat euskal estatistika erakundearen arabera.

Bizi itxaropenen beherakada horiek gorabehera, oraindik ere Europar Batasunean (EB) baino handiagoak dira, 2,7 urte gehiago emakumeen kasuan, eta 2,5 urte gehiago gizonenean.

Edonola ere, EAEko gizonen eta emakumeen bizi itxaropenak gora egin du, nahiz eta azken urteetan behera egin. 1976ko adierazleei erreparatuz gero (76,9 urte eta 69,6 urte emakumeentzat eta gizonentzat, hurrenez hurren), emakumeen bizi itxaropena 9,2 urte igo da, eta gizonena 10,9 urte.

Gizonek 2,8 hilabete gehiago irabazi dituzte igarotako urte bakoitzean, 80,5 urtera iritsi arte; emakumeek, berriz, 2,4 hilabete gehiago irabazi dituzte urtean eta 86,1 urtera iritsi dira. Bi sexuen bizi itxaropenen arteko aldea 5,6 urtera murriztu da, 1991n izan zen 8,7 urteko maximotik.

Tumoreak dira bizi itxaropenaren mehatxu nagusia; erabat ezabatuko balira, gizonek 3,9 urte luzatuko lukete bizitza, eta emakumeek 3 urte. Konparazioa eginez gero, covid-19aren bizi itxaropen librea kontuan hartuta (85,4 urte gizonetan eta 89,8 emakumeetan), igoera 4,9 urtekoa izango litzateke gizonetan, eta 3,7 urtekoa emakumeetan. Arinagoak dira, ordea, heriotzaren kanpoko kausek eragindako kalteak: zortzi hilabete kentzen dizkiete gizonei, eta hiru hilabete emakumeei.

Zirkulazio istripuen kasuan, zifra horiek soilik hilabetera murrizten dira gizonentzat, eta kopuru hori oso txikia da emakumeentzat. Kanpoko kausak eta covid-19ak eragindako heriotzak batuz gero, gizonen bizi itxaropena 1,5 urte igoko litzateke, eta
emakumeena 0,9 urte.

UGALKORTASUNA

Bestalde, EAEko ugalkortasuna muga oso baxuetan dago konparazioari dagokionez, 2022an batez bestekoa 1,21 jaiotza izan baitzen emakume bakoitzeko, aurreko urtean baino lau hamarren gutxiago, Europar Batasuneko 1,53 jaiotzetatik behera (azken datua, 2021), eta 1976ko batez besteko 2,7 jaiotzetatik eta belaunaldi ordezkapenerako behar diren 2,1etik oso urrun. Indizerik txikiena Bizkaian izan zen, 1,12 jaiotzarekin emakumeko; Araban eta Gipuzkoan, berriz, 1,28koa izan zen.

Fenomeno demografikoak aztertzeko adierazleen datuetan oinarrituta, pentsatzekoa da batez besteko emakume batek 0,61 lehen jaiotza (hau da, emakumeen heren batek ez luke ondorengorik izango), 0,45 bigarren jaiotza eta 0,15 hirugarren edo ondorengo jaiotza izangio dituela.

EAEko emakumeen ugalkortasunaren beste ezaugarrietako bat amatasunaren batez besteko adin altua da, 33,2 urtekoa baita, Europar Batasunaren gainetik 2 urte baino gehiago (azken datua, 2021), eta 1976an baino 4,6 urte gehiago. Arabak batez besteko adin pixka bat baxuagoa du beste bi lurraldeek baino (32,8 urte); Bizkaiak 33,7 urtekoa du, eta Gipuzkoak 33,2 urtekoa. Ugalkortasun maila hain baxua denez, lehen seme-alaba jaiotzean batez besteko adina 1976koa baino ia 7 urte handiagoa da: 32,3 urte.