Jaurlaritzak dio "larria" dela administrazioan euskararen normalizazioaren oinarri den lege esparrua zalantzan jartzea

GASTEIZ 9 (EUROPA PRESS)

Eusko Jaurlaritzak "kezka" agertu du Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) Justizia Auzitegi Nagusiak hizkuntza eskakizunei buruzko Enplegu Publikoaren Legearen 187.5 artikulua Espainiako Konstituzioaren aurkakoa izan daitekeela planteatzeko izapidea hasteko erabakiaren aurrean, eta adierazi du egoera "bereziki larria" dela, praktikan zalantzan jartzen duelako "Euskadiko hizkuntza normalizazioaren oinarrizko zutabea, 40 urtez baino gehiagoz indarrean eta bermatuta dagoena".

Ibone Bengtoetxea lehen lehendakariorde eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak eta Maria Ubarretxena bozeramaile eta Gobernantza, Administrazio Digital eta Autogobernuko sailburuak agerraldia egin dute astearte honetan Gasteizen.

Bengoetxeak azpimarratu du gaia Auzitegi Konstituzionalera eramateak "sektore publikoa euskalduntzeko sistema guztia zalantzan jartzea" esan nahiko lukeela, "sistema horrek zerbitzu benetan elebidunerantz pixkanaka eta proportzioan aurrera egitea ahalbidetu duenean".

Era berean, Ubarretxenak adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzaren iritziz ez dago motibo juridikorik Espainiako Konstituzioarekiko kontrakotasun auzia planteatzeko, abenduaren 2an aurkeztutako alegazioetan jasotzen den bezala.

Nabarmendu duenez, orain zalantzan jartzen den edukia "ez da berria", 1982ko Euskararen Erabilera Normalizatzeko Legean eta 1989ko Funtzio Publikoaren Legean dagoeneko agertzen baita, eta "esparru hori guztia Konstituzio Auzitegiak berrikusi eta bermatu zuen".

Bi sailburuek berretsi dute Jaurlaritzaren uste sendoa, hau da, "euskara babestea aniztasuna, bizikidetza eta euskara erabiltzen dutenen duintasuna babestea" dela.

IBILBIDEA

Jaurlaritzako arduradunek kasuaren ibilbide prozesala laburbildu dute. PPk eta Voxek sektore publikoan euskararen erabilerari buruzko 19/2024 Dekretuaren aurka jarritako errekurtsoak 2025eko martxoan aurkeztu ziren.

Legitimazio auziak udaberrian ebatzi ondoren -PPren errekurtsoarekin jarraituta, Voxena partzialki mugatuta, eta Amaya Martinez bere legebiltzarkidearen errekurtsoa artxibatuta-, prozedurak normaltasun apur batekin egin zuen aurrera azarora arte.

Ordutik aurrera, Eusko Jaurlaritzarentzat "zalantzagarriak" diren hainbat erabaki hartu zituen salak. Urriaren 31an, Voxen errekurtsoaren berri zuen epaimahaiaren osaera aldatu zuen, PPren errekurtsoa zegokion epaimahaiaren osaerarekin bat egiteko.

Azaroaren 14an bi errekurtsoak metatu zituen, edukia eta irismena oso desberdinak izan arren, eta egun horretan bertan ireki zuen Konstituzioarekiko kontrakotasun auzi baterako izapidea.

Salaren argudioaren arabera, 187.5 artikulua Konstituzioaren aurkakotzat jotzen bada, dekretuaren beste artikulu batzuei eta hizkuntza eskakizunen sistemako elementuei eragin dakieke. Gaur egun, auzigaia Konstituzio Auzitegiari helarazi ala ez erabakiko duen autoaren zain gaude.

Jaurlaritzak gogorarazi duenez, ez Enplegu Publikoaren Euskal Legea ez 19/2024 Dekretua ez daude etenda, eta biek indarrean eta aplikazio betean jarraitzen du.

KONTZEPTU EZBERDINAK

Bestalde, Ibone Bengoetxeak eztabaida juridikoko "funtsezko" bi kontzeptu azaldu ditu bere agerraldian, nahasteak saihesteko: hizkuntza eskakizuna eta derrigortasuna.

Zehaztu duenez, hizkuntza eskakizuna lanpostuaren ezaugarri bat da, maila, titulazioa eta funtzioak diren bezala. Enplegu Publikoaren Legeak ezartzen du lanpostu guztiak profil batekin sailkatu behar direla, baina horrek ez duela automatikoki profil hori betekizun bihurtzen.

Prestakuntzako, mugikortasuneko edo herritarrei arreta emateko beharrak planifikatzeko balio duen antolaketa tresna da. "Profil bat esleitzeak ez du inor edo ezer behartzen" azpimarratu du.

Aldiz, derrigortasunak, hau da, profil horri derrigortasun data bat esleitzeak lanpostu jakin batean, hizkuntza eskakizun hori betekizun bihurtzen du zehazten den datatik aurrera. Derrigortasun data hori iraungi ez den bitartean, ezin izango da euskararen ezagutza eskatu, eta kasu horietan guztietan, euskararen ezagutza merezimendutzat hartzen da sarbide probetan.

Gainera, hizkuntza eskakizuna esleituta duten eta derrigortasun datarik ez duten lanpostuen kopurua "esanguratsua" da euskal administrazioan, eta Euskadiko herri administrazioetan euskararen erabilera planifikatu den ia 40 urteetan ere ez dute hizkuntza eskakizunik esleituta izan. Horietan guztietan euskara jakitea ez da lanpostuari dagokion betekizuna, eta euskara jakitea puntuatu baino ez da egiten.

Bengoetxeak ohartarazi duenez, "badirudi salak interpretatzen duela sailkatzea betebehar orokor bat ezartzearen parekoa dela, eta hori ez da horrela".

Bukatzeko, gogorarazi du euskal sistemak bi planoak bereizten dituela, hain zuzen ere, mailaz mailako aurrerapena, orekatua eta zerbitzu bakoitzera egokitua bermatzeko.