As novas voces da tradición galega reivindican e honran a memoria das cantareiras: "Somos porque foron"

   SANTIAGO DE COMPOSTELA, 15 May. (EUROPA PRESS) -

   O eco das cantareiras, esas mulleres que durante xeracións preservaron a memoria musical galega a través da oralidade, segue latexando con forza no panorama actual. Unha herdanza cultural que florece en propostas tan diversas como as de De Ninghures, Fillas de Cassandra, Caamaño & Ameixeiras ou Mondra.

   Artistas contemporáneos nos que a tradición se transforma e dialoga coa electrónica ou cos sintetizadores. Nun ano no que a Real Academia Galega (RAG) dedica o Día das Letras Galegas ás cantareiras, a musicóloga e antropóloga Beatriz Busto incide en que o momento actual é o resultado dun camiño colectivo.

    Neste contexto, as novas voces recollen ese legado e o reinterpretan desde unha mirada contemporánea, combinando tradición con innovación estética e novos sons.

"QUE NON SEXA FESTA DUN DÍA"

   En paralelo, proxectos educativos e culturais contribúen a reforzar esta conexión interxeneracional, por exemplo, a asociación Somos Pandereteiras e a academia As Marías traballan na preservación, difusión e defensa do legado das cantareiras.

   A presidenta de Somos Pandereteiras, Gisela Sanmartín, asegura ter unha sensación "ambigua" coa homenaxe ás tocadoras nesta edición da efeméride, xa que sinala que os mozos non van a concertos de pandereteiras tradicionais senón aos de artistas que fusionan tradición con xéneros modernos.

   "Por unha banda sinto moita alegría porque xa ía sendo hora de que lles recoñezan o talento, pero espero que non sexa festa dun día e logo quede todo esquecido", confesa Sanmatrín, quen celebrará o próximo encontro da asociación o sábado 17 de maio.

   Neste sentido, Alejandro Guillán --coñecido como Baiuca-- é un dos artistas contemporáneos que beben da tradición para enriquecer o seu proxecto. "Creo que a música tradicional galega está en tendencia e é algo positivo porque por que tomar elementos da música latina ou da música anglosaxoa cando podes empregar elementos da túa cultura para darlle identidade a un proxecto", relata a Europa Press.

   "Aínda que a tradición leva viva moito tempo, dame a sensación de que a figura das cantareiras cada vez ten máis forza. Nos anos 90 a gaita era o icono galego nos proxectos musicais, en cambio, durante a última década elas convertéronse nese icono", reflexiona o artista de Catoira.

"QUEDA CAMIÑO POR ANDAR"

   Aínda que consideran que "queda camiño por andar" en materia de visibilidade e recoñecemento, nas Marías destacan que cada vez máis novas achéganse á pandereita, non só por interese musical senón tamén como acto de reivindicación e reconexión coas súas raíces.

   Segundo indican, o perfil maioritario que asisten ás clases é principalmente feminino, mulleres de entre 21 e 55 anos que acoden por un interese persoal pola cultura galega.

   "Na nosa experiencia, comprobamos que mesmo en idades adultas a aprendizaxe de pandeireia esperta algo moi profundo ao conectar ás persoas coa súa infancia, coa avoa que cantaba, coas festas populares e cunha forma de vivir máis colectiva", subliñan as directoras da entidade.

   Deste xeito, o diálogo entre o pasado e o presente xera espazos de creación nos que a figura da cantareira  se transforma. É o caso de Fillas de Cassandra, o dúo composto por María Soa e Sara Faro, que actualmente se atopa de celebración despois da publicación do seu novo EP 'Hibernarse', un proxecto que abre un novo espazo de experimentación con respecto a 'Acrópole' e reclama un "pouco de pausa nun momento no que a industria vai moi rápido".

   Influenciadas por voces femininas como a informante Severina Murias, as viguesas proclaman que "debería estar de moda de novo comunicar as cousas cantando" a través da creación de espazos de transmisión oral, como son as prazas dos pobos e as comidas familiares.

   En canto á súa formación, Faro narra que desde moi pequena tomou clases de pandeireta e aprendeu a cantar imitando ás señoras do seu barrio, mentres que Soa conta que aprendeu principalmente grazas ás súas avoas.

   Ambas aseguran que é unha "alegría absoluta" ver as primeiras filas dos seus concertos cheas de nenos e destacaron a gran cantidade de pandeiretas que asinan entre o público que acode a eles.

"SOMOS PORQUE FORON"

   Lonxe de buscar unha reprodución fiel do pasado, proxectos como o de Fillas de Cassandra apostan por unha linguaxe propia pero sen esquecer a raíz. É o caso tamén de De Ninghures, unha banda conformada por sete mozos de distintas localidades galegas e que naceu na foliada da Fonsagrada e foi collendo ritmo na de Melide. O grupo galego publicou recentemente o seu último proyecto, que leva o nome de 'Feira'.

   Consultados polo seu proceso creativo, Hadrián García --clarinete e baile-- explica que mesturan as recollidas con Spotify e as novas plataformas. Ademais, incide en que as informantes ocupan "un lugar primordial".

   Sobre a súa relación coa tradición, Marta Álvarez --percusión e voz-- asegura que esta "ten un compoñente que engancha", sobre todo a galega, "polo apego emocional e o orgullo de que a sentes túa".

   Aínda que a ambos lles gusta pensar que contribúen a visibilizar unha nova forma de entender a tradición, tamén fan fincapé en que se non fóra polas cantareiras, "sería imposible chegar ao momento actual".

   "Somos porque foron, e unha cousa flipante que deberiamos divulgar unha chea é que moitas das informantes non sabían nin ler nin escribir e facían auténticas poesías", defende García.

   Sobre a homenaxe ás cantareiras no Día das Letras Galegas, ambos coinciden en que "merecían un ano cada unha" e subliñan que "oxalá sexa un impulso para que sigan estando presentes e non sexa algo anecdótico", xa que, segundo lamentan, "falta divulgación".

"HAI UNHA DÉBEDA HISTÓRICA"

   Algo similar opinan Sabela Caamaño --acordeón cromático-- e Antía Ameixeiras --violín e voz--, as integrantes de Caamaño&Ameixeiras, un dúo galego ligado á música e ao baile de raíz que acaba de estrear 'Ghatiña Mansa', unha colaboración con Tanxugueiras "que enfronta a lóxica do amor romántico e do 'parellacentrismo' ".

   "Para nós non é só un legado, é a materia prima e o sustrato co que traballamos todos os días na nosa creación musical, hai unha débeda histórica con elas e parece que agora empeza a pagarse", reflexiona Caamaño.

   Nesta liña, a súa compañeira Antía celebra o "bo momento" que está a vivir a música tradicional en Galicia e apunta a que esta se está convertendo nunha alternativa de lecer habitual para a xente nova.

   "A música tradicional está nunha tendencia moi boa e evidentemente é unha moda, pero iso non é algo malo. É un momento de impulso que esperemos que se alongue moito tempo e que mesmo se manteña", asegurou Hadrián García de De Ninghures.

   Pola súa banda, Martín Mondragón, máis coñecido como Mondra, apunta que quizais "o fito máis grande" da música galega nos últimos anos é "que no estado no que está a lingua sexa capaz de chegar ás novas xeracións".

    O artista, que se embarca na súa nova era 'De Ronda' co obxectivo de establecer un diálogo entre a tradición e a instrumentación orgánica, destaca que no proceso percorreu os arquivos de cantigas para inspirarse.

    Con todo, a musicóloga Beatriz Bustos insiste na necesidade de valorizar a rede informal de produción creativa porque, segundo lembra, "as persoas que fixeron isto posible non eran músicas de escenario, eran campesiñas que creaban melodías e coplas para cantar na súa comunidade".