Galicia, pioneira en terapias CAR-T contra o cancro: casi 200 galegos as recibiron desde 2019

   SANTIAGO DE COMPOSTELA, 8 Feb. (EUROPA PRESS) -

   O futuro da loita contra o cancro pasa por Galicia, concretamente polo centro de fabricación de terapias avanzadas, situado no Campus Sur de Santiago e dirixido por Lorena Fenda, que recibe a Europa Press para mostrar como un pequeno grupo de investigadores avanza no desenvolvemento de terapias punteiras como as CAR-T, clave na medicina de precisión.

   Xusto debaixo da facultade de óptica e optometría, en Monte dá Condesa, un grupo de oito acodes entre persoal de mantemento, técnicos de laboratorio e titulados superiores, traballa baixo a batuta de Lorena na investigación e produción de terapias avanzadas "académicas", aquelas que nacen de investigación clínica e con financiamento principalmente público, de produción non industrial.

   As terapias académicas son as que se desenvolven en hospitais públicos, universidades ou centros de investigación como este, fronte ás industriais, producidas por farmacéuticas ou biotecnolóxicas a gran escala.

   O grupo vai crecendo aos poucos, explica a investigadora, a medida que aumentan tamén as iniciativas nas que participan. Agora mesmo, apunta, son varias as liñas nas que traballan, enfocados principalmente nas células CAR-T. Esta terapia utiliza os propios linfocitos T (células do sistema inmunitario) do paciente, que se modifican cun receptor artificial para que recoñezan o cancro e ataquen directamente as células tumorales.

   "Están dirixidas, sobre todo, a cancros hematológicos, especialmente linfomas. Aí están a funcionar moi ben", explica Fenda. Nestas enfermidades, os pacientes xa pasaron por moitas liñas de tratamento e "hai unha proporción moi alta que entra en remisión".

   "Agora estase explorando moitísimo tamén en mieloma, onde tamén por desgraza, após os tratamentos estándar, hai moito potencial de recaída. Estamos a esperar os datos, pero parece que vai xenial para eles", explica.

CASE 200 PACIENTES EN GALICIA CON CAR-T

   En Galicia, desde 2019 e até mediados de xuño de 2025, había ao redor de 175 ou 180 pacientes que recibiran terapias CAR-T.

   O máis habitual é que, unha vez o paciente recibiu os tratamentos estándar (quimioterapia, inmunoterapia), o equipo médico propoña as células CAR-T. É entón cando un comité (do que, en Galicia, forma parte Lorena Fenda), avalía o caso e comproba se cumpre os criterios. A última palabra tena o Ministerio de Sanidade.

   Unha vez autorizada, en Galicia a terapia xa se pode administrar en varios hospitais. No CHUAC, desde 2022, e máis recentemente no CHUVI e no Clínico de Santiago.

   O centro de fabricación traballa na validación para produción de células CAR-T ARI-0003, que veñen do Hospital Clinic de Barcelona. Os estándares para esta produción, apunta, son moi específicos, posto que todos os centros de investigación pública deben asegurarse de producir "o mesmo e nas mesmas condicións".

   Coas células xa modificadas (un proceso de tres a seis semanas), o paciente ingresa para a reinfusión das mesmas. Aínda que é un proceso "sinxelo", o "crítico" vén a continuación, tal e como relata Fenda.

   O paciente queda ingresado entre unha e dúas semanas, sometido a unha vixilancia "estreita", dado que os efectos secundarios das células poden chegar de forma moi repentina polo "shock inmunológico" que sofre o corpo. Entre os máis habituais, febre alta, baixadas de tensión, confusión e dificultade para falar, e somnolencia. Na maior parte dos casos, son temporais e non revisten gravidade.

OS TUMORES SÓLIDOS, A ÚLTIMA FRONTEIRA

   O centro ten en marcha tamén outras liñas de investigación neste ámbito como a levada a cabo da man da doutora África González, da Universidade de Vigo, con células CAR-T deseñadas para actuar contra cancros sólidos, e outra derivada dunha tese con células enfocadas a cancros gástricos e pancreáticos.

   "Tamén estamos a investigar en levar eses CAR-T ás células T sen utilizar o antivirus, que é o que se fai agora mesmo, e traballamos con María José Alonso da Universidade de Santiago de Compostela. Con este proxecto facémolo con nanopartículas", relata.

   A próxima fronteira é atacar os tumores sólidos, explica a investigadora. Neste ámbito, ademais das células CAR-T, o centro traballa para conseguir a autorización para a produción de terapias con linfocitos T, específicos contra virus.

   Esta terapia celular, similar ás CAR-T, substitúe o receptor artificial por un receptor T natural para que recoñeza con moita máis afinidade unha diana tumoral concreta -- identifican fragmentos de proteínas internas do tumor --.

   Neste caso, a experiencia do paciente é similar á que pode vivir con terapias CAR-T. Tamén o son as vantaxes que ofrecen fronte aos tratamentos ordinarios.

   "Son terapias moitísimo máis específicas. Se pensas nunha quimioterapia, está a atacar ás células vivas e aínda que van dirixir máis o seu efecto contra as células cancerígenas, tamén van afectar ao resto. No caso das CAR-T e similares, van atacar ás células que teñan esa proteína. É certo que iso implica tamén ás células B do paciente, pero non vai atacar ao resto do corpo en xeral. Ten unha toxicidade moito menor e moitos menos efectos secundarios nese sentido", destaca Fenda.

"EN DÉBEDA" COA CIENCIA BÁSICA

   Preguntada polo futuro, ademais de penetrar nos tumores sólidos coa mellora das CAR-T, "cada vez máis complexas", Fenda pon tamén o foco nas investigacións "prometedoras" das coñecidas como Natural Killers (NK). Estas poden modificarse ou non -- o que aumenta a súa efectividade --, pero non dependen diso para funcionar. Non buscan unha 'diana concreta', simplemente actívanse cando detectan algo fóra do normal nas células da persona que as recibe.

   A investigadora destaca tamén o oportuno de tentar reducir os tempos, tanto respecto dos pacientes como á investigación. E é que cada vez se tenta que os pacientes accedan ao tratamento antes xa que, que sexa a última opción, fai que as súas células estean xa "moi cansas" e iso pode repercutir na efectividade da terapia.

   En canto á investigación, o proceso comeza identificando un antígeno con células tumorales para, a continuación, deseñar o CAR-T de forma que poida identificalo e atacalo. Séguenlle test in vitro para comprobar a súa efectividade, ensaios en animais e xa, por último, ensaios clínicos en humanos, con varias fases (que é no ámbito no que se move o centro galego).

   "Estamos a falar duns 8 ou 10 anos dependendo da ruta que tomes e o rápido que poidas avanzar en ensaio clínico. Iso é o que se está tentando acelerar para falar de 5 ou 4 anos, dependendo do coñecido que sexa o antígeno", comenta.

   Neste sentido, Fenda destaca a "débeda" que isto deixa coa ciencia básica. Celebra que estes avances impulsen a investigación como pero insiste en que tamén debe apoiarse "a base de todo".

   "Está a investirse máis, si, pero é certo que nos falta esa parte de dicir: bo, todo isto vén derivado dunha ciencia básica. Imos apoiala para que poidan xurdir de aí, pouquiño a pouco, novas terapias que teñan tanto ou máis potencial que estas", anima.

   "Dependemos sempre da investigación anterior. Non podemos sacarnos unha terapia sen saber a bioloxía básica desas células. Hai que dar sempre un impulso desde cero a toda a investigación que ao final, pode chegar a translación ou non. Hai que correr ese risco porque, se non, non poderemos avanzar no tipo de terapias que estamos a facer", reivindica.