Lola Valverde Lamsfus historialariak jasoko du 2026ko Eusko Ikaskuntzaren Manuel Lekuona Saria

BILBO 27 (EUROPA PRESS)

Lola Valverde Lamsfus historialari donostiarrak jasoko du 2026. urteko Eusko Ikaskuntzaren Manuel Lekuona Saria, ikerketa eta pentsamendu kritikoa eta kulturaren eta emakumeen eskubideen aldeko konpromiso etengabea uztartu dituen ibilbide luzearen aitortza gisa.

Eusko Ikaskuntzak 1983an sortu zuen Manuel Lekuona Saria, Euskal Komunitate Globaleko pertsona ezagunek euskal kulturaren alde egindako lan osoa aitortzeko helburuarekin, erakundeko iturriek gogorarazi dutenez.

Lola Valverde Lamsfusek ikasketak amaitu zituen eta, ezkondu eta ama izan ondoren, ibilbide profesionalari ekin zion. 1976an Historia Moderno eta Garaikidean lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean, eta 1992an doktoretza lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). 1990etik aurrera irakasle izan zen, eta Historia Garaikideko katedradun eta irakasle emeritu izatera iritsi zen erretiroa hartu ondoren. Hain zuzen, "hobetzeko ahalegin handiaren adierazgarri den ibilbide pertsonal hori" nabarmendu du Lekuona sariko epaimahai instituzionalak.

Prestakuntza, irakaskuntza eta ikerketa uztartuz, Lola Valverde Lamsfusek euskal historiari heltzeko modua berritzen lagundu du, genero ikuspegia bertan txertatuz eta, lehen aintzat hartu ez ziren gizarte sektoreak eta errealitateak aztergai bihurtuz. Familia, jabetza, herentzia, pobrezia, ezkontzaz kanpoko amatasuna, abandonatutako haurrak, emakumeen lana eta egoera juridikoa, genero harremanak eta eguneroko biziraupen estrategiak izan ditu ikergai, eta horiekin argitu ditu desberdintasun sozialak eta bazterketa mekanismoak. Alde horretatik, historiografia berriaren aitzindaritzat jotzen da.

Bere bizitzaren, ikerketen eta konpromiso sozialaren arteko koherentzia adierazten dute Maria de Maeztu Forum Feministaren sorreran parte hartu izanak, Iura Vasconiae Euskal Herriko Zuzenbide Historiko eta Autonomikoaren Azterketarako Fundazioko presidente gisa emandako urteek, edota Eusko Ikaskuntzako lehendakariorde eta Historia saileko presidente gisa emandako urteek, besteak beste. Era berean, kultur, argitaletxe eta dibulgazio ekimen ugarik izan dute bere laguntza eta babesa.

Gainera, 2026ko Manuel Lekuona saridunak euskal ikerketa historikoa nazioarteko eztabaida akademikoetan txertatzeko lan egin du, eta horren adibide dira Mexiko, Kuba eta Argentinako irakaskuntza eta ikerkuntza lanak, edo Lovaina, Paris, Miami, Washington, Utrecht, Erroma eta Habanako foroetan parte hartu izana, besteak beste.

ESANAHI BIKOITZA

Guztiarekin, Eusko Ikaskuntzaren arabera, Lola Valverde Lamsfusi 2026ko Manuel Lekuona Saria emateak esanahi bikoitza du: batetik, euskal historiografiari eta kulturari egindako ekarpen intelektual eta sozial izugarria aitortzen du, eta, bestetik, bera bezala, Euskal Herriaren historia ikuspegi zabalago, kritikoago eta inklusiboago batetik ulertzeko bidea ireki duten emakumeen lana eta ondarea balioan jartzen du.

"Hala, Lola Valverde Lamsfusek, bere lanekin, kontakizun historikoa aberastu eta gure iraganaren ulermena zabaldu du, ahots berriak txertatuz eta ezagutza berdintasunaren, euskal kulturaren eta gizartearen zerbitzura jarriz", nabarmendu du.

2014tik, Manuel Lekuona Saria ebazteko Euskal Komunitate Globalaren iritzia jasotzen da bozketa irekiaren bidez, eta ondoren, epaimahai instituzional batek baliozkotzen du emaitza. Aurtengo edizioan, Barandiaran Fundazioa, Euskal Kultur Erakundea, Eresbil, Etxepare Euskal Institutua, Euskarabidea, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Unesco Etxea eta Eusko Ikaskuntza bera izan dira epaimahaikideak.

Remigio Mendiburuk sortutako Manuel Lekuona Saria irudikatzen duen brontzezko eskultura emateko ekitaldi publiko batean egingo da 2027an, oraindik zehazteke dagoen datan.