Presentan demanda de execución para que administracións cumpran o fallo por contaminación do encoro das Cunchas

OURENSE, 3 Sep. (EUROPA PRESS) -

Veciños do encoro das Conchas (Ourense), co apoio de ClientEarth, Amigas da Terra e a Federación de Consumidores e Usuarios CECU, presentaron unha demanda para solicitar ao Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) a execución forzosa da "histórica" sentenza que declarou vulnerados os seus dereitos fundamentais debido á inacción da Xunta e a Conferederación Hidrográfica Miño-Sil (CHMS)ante a contaminación procedente da gandaría industrial na conca do río Limia, con especial incidencia na presa.

En xullo de 2025, o TSXG concluíu que a Xunta de Galicia e a Confederación Hidrográfica do Miño-Sil (CHMS) habían vulnerado dereitos fundamentais da poboación local, "incluídos o dereito á vida, á intimidade, á inviolabilidade do domicilio e á propiedade, en relación co dereito a gozar dun medio ambiente adecuado e co dereito humano á auga". A sentenza tamén recoñeceu que esta vulneración estaba provocada pola inactividade de ambas as administracións, a pesar de coñecer desde hai anos a situación de contaminación procedente da gandaría industrial que afecta á conca do río Limia.

A resolución ordenou á Xunta e á CHMS adoptar de forma inmediata todas as medidas necesarias para pór fin á degradación ambiental do encoro das Conchas, situado entre os municipios ourensáns de Bande e Muíños, e a súa contorna e garantir o abastecemento de auga limpa para a poboación da zona. En febreiro de 2026, o Tribunal Supremo ratificou de forma definitiva a sentenza ao inadmitir os recursos presentados por ambas as administracións.

Con todo, máis dun ano despois da sentenza e varios meses despois de que esta adquirise firmeza, a comunidade das Conchas e as organizacións que lles apoian denuncian que "as medidas esixidas polo tribunal seguen sen aplicarse".

"A demanda de execución non pretende substituír ás administracións no exercicio das súas competencias, senón garantir o cumprimento efectivo dunha sentenza firme mediante a adopción das medidas necesarias para restaurar o medio ambiente e protexer os dereitos fundamentais cuxa vulneración xa foi declarada polo tribunal", explican nun comunicado este xoves.

ACTUACIÓNS INSUFICIENTES

A demanda presentada sinala que as únicas actuacións comunicadas até a data consisten no pago das indemnizacións recoñecidas na sentenza, algunhas inspeccións a explotacións gandeiras e a toma de mostras de calidade da auga. "Estas actuacións son insuficientes para cumprir unha sentenza que obriga a pór fin á degradación ambiental da conca, garantir auga potable segura e restaurar o pleno goce dos dereitos fundamentais cuxa vulneración foi recoñecida polo propio tribunal", subliñan.

A demanda indica que durante o último ano seguíronse rexistrando episodios de proliferación masiva de cianobacterias potencialmente tóxicas, persisten os problemas de contaminación e cheiros que sofren as comunidades locais e existen indicios de afectación augas abaixo, incluída a presa portuguesa de Lindoso.

Na demanda de execución presentada ante o TSXG, as demandantes desenvolven as actuacións identificadas pola propia sentenza como necesarias para garantir o seu cumprimento efectivo e solicitan o seu cumprimento. Entre elas atópanse a declaración da Limia como zona vulnerable á contaminación por nitratos; unha moratoria para novas explotacións gandeiras industriais e para a ampliación das existentes mentres non se reverta a degradación ambiental; programas integrais de inspección e control ambiental; sistemas reforzados de vixilancia da calidade da auga e dos pozos destinados ao consumo humano; protocolos de alerta rápida á poboación; e plans de seguimento de episodios de cianobacterias, cheiros e outros impactos sobre a saúde e o medio ambiente.

Así mesmo, as demandantes solicitan que o TSXG estableza prazos, responsables e indicadores obxectivos de cumprimento, e que as administracións informen periodicamente as actuacións adoptadas, de forma que poida verificarse o efectivo cumprimento das obrigacións impostas pola sentenza.

Neves Noval, avogada senior de ClientEarth, advirte que as administracións "tiveron a oportunidade de cumprir a sentenza voluntariamente", pero "non o fixeron". "Agora corresponde ao tribunal garantir a súa execución. Porque os veciños e veciñas das Cunchas, como tantas outras comunidades afectadas pola contaminación, xa esperaron demasiado", afirma.

Igualmente, a coordinadora de Amigas da Terra, Branca Ruibal, sinala: "Atrasar a execución da sentenza pon en perigo á poboación da zona, demostra unha gran falta de responsabilidade e vulnera os seus dereitos fundamentais. A resolución do tribunal é contundente e igual debe ser a acción das administracións que agora deben tomar as rendas e protexer á cidadanía e a súa contorna. É urxente restaurar a zona e restablecer o dereito á saúde, á auga e a un medio ambiente san".

O director da Federación de Consumidores e Usuarios CECU, David Sánchez, engade: "A sentenza das Conchas puña de manifesto a gravidade do impacto da contaminación sobre os dereitos fundamentais da poboación. A resposta das administracións públicas non pode ser mirar para outro lado ou botarse a culpa uns a outros. Teñen que actuar de forma urxente e coordinada para restaurar os dereitos da poboación da zona".