Expertos alertan de "danos irreparables" en petroglifos polos incendios

   VIGO, 28 Sep. (EUROPA PRESS) -

   Os incendios forestales destruíron en Galicia decenas de miles de hectáreas de monte nos últimos anos, máis de 16.000 este verán, segundo os datos da propia Xunta, e provocaron non só a destrución do patrimonio natural dos galegos senón tamén "danos irreparables" no patrimonio arqueológico, moito máis descoñecido, tal e como alertaron historiadores, arqueólogos e outros investigadores.

   En declaracións a Europa Press, expertos de varias áreas de coñecemento reclamaron á administración a adopción de medidas preventivas para evitar danos nese patrimonio, concretamente nos miles de petroglifos que salpican os montes da comunidade, como a creación de "perímetros de seguridade" en torno a estas mostras de arte rupestre, para evitar "consecuencias terribles" derivadas dos incendios forestales.

   A arqueóloga e decana da Facultade de Historia do Campus de Ourense (Universidade de Vigo), Beatriz Comendador, afirmou que Galicia pode ser considerada un área "privilexiada" no que respecta á presenza desas mostras de arte rupestre.

   Comendador alertou de que o efecto do lume sobre os petroglifos, gravados máis ou menos profundos en pedra, é "demoledor", porque a calor pode provocar o desprendimiento da capa máis superficial desa pedra e a desaparición dese elemento. "Son perdas totalmente irreparables", apuntou.

   Ante a ameaza do lume e a evidencia de que, "desgraciadamente", a maioría da superficie forestal en Galicia "non se limpa", Comendador propuxo unha serie de actuacións para preservar eses elementos.

MEDIDAS DE PREVENCIÓN

   A decana da Facultade de Historia subliñou a necesidade de recuperar os aproveitamentos tradicionais e comunais dos montes, o que permitiría manter limpas de vegetación certas zonas, entre elas, os conxuntos rupestres. Así mesmo, avogou por actualizar o inventario de petroglifos e outros elementos de interese, aínda que recoñece a dificultade de devandita tarefa, dada a gran cantidade destes gravados que hai en Galicia, moitos deles inéditos (posiblemente ocultos por vexetación ou terra).

   No entanto, Beatriz Comendador subliñou que "o primordial" é practicar unha "arqueoloxía preventiva" e unha "planificación de montes preventiva". Nese sentido, lamentou a escasa coordinación entre a administración e outros axentes que interveñen nos montes, como as comunidades de montes ou os propios investigadores.

   Así, por exemplo, sinalou que moitas dos labores que se realizan para previr incendios, como a creación de devasas, causan danos irreversibles en petroglifos e outros elementos de interese. Do mesmo xeito, unha incorrecta reforestación pode alterar eses mesmos elementos, ou ata facer que se perdan outros materiais na remoción de terra.

   Por outra banda, esta arqueóloga aposta por fomentar unha protección preventiva deste patrimonio "desde a educación e a socialización", e precisou que ese labor non se debe traducir só nunha política de difusión con fins turísticos, senón nunha implicación das comunidades locais.

DESCOÑECEMENTO

   Nesa mesma liña, o arqueólogo e investigador do Instituto de Estudos Miñoranos, Xosé Lois Vilar, subliña que a protección dos petroglifos e outros xacementos fronte aos incendios pode ser "tan sinxela e barata" como divulgar a súa existencia entre as propias comunidades locais. "Falta iso desde a escola, a xente que coñece eses montes serán logo os seus principais divulgadores e protectores", sinalou, e engadiu que "a maioría dos galegos descoñece que ten o mellor arte rupestre do Calcolítico".

   Vilar denunciou a "falta de comunicación" da administración con quen traballa a diario nesas zonas e coñecen eses conxuntos de interese arqueológico, e reclamou "máis coordinación coas comunidades de montes".

   Este estudioso tamén coincide en reclamar medidas preventivas como a limpeza das áreas de interese, e recordou que, precisamente, manter esas zonas libres de árbores ou matoxos susceptibles de prender é o que mantivo a salvo este verán os gravados do monte Tetón de Tomiño ou o conxunto do monte Tourón en Pontecaldelas, ambos na provincia de Pontevedra.

   Existen numerosos exemplos de actuacións nese sentido, ata noutro tipo de restos históricos, por exemplo a recuperación da fortificación alto medieval coñecida como Torre dos Mouros en Carnota (A Coruña). Alí, segundo explicou o arqueólogo Antón Malde, son os cabalos e cabras levados polos lugareños para pastar os que manteñen limpo o lugar.

TERMOCLASTIA

   Os petroglifos que se atopan nos montes de Galicia están gravados en diferentes tipos de granito e, salvo excepcións, o normal é que se atopen bastante erosionados polo efecto da exposición ás inclemencias do tempo, os incendios e a propia acción do ser humano. Os gravados máis antigos, realizados con instrumentos de pedra, son os que están máis deteriorados, xa que os surcos son máis anchos e superficiais, segundo explicou Beatriz Comendador.

   Pero en Galicia non só hai petroglifos entendidos como mostras de arte prehistórico (desde a Idade do Cobre ou Calcolítico, ata a Idade de Bronce ou Ferro), senón tamén gravados da época medieval ou ata posterior.

   O principal efecto que producen os incendios na pedra, neste caso no granito onde están gravados estes debuxos e inscripciones, coñécese como termoclastia, é dicir, un calentamiento das capas superficiais que fan que a pedra se dilate e ditas capas despréndanse. Isto supón a "desaparición total" deses gravados, tal e como recordou a vicerrectora e doutora en Ciencias Químicas da Universidade de Santiago, Benita Silva.

   Silva sinalou que os principais factores de degradación das pedras son: a propia calidade do granito, que é moi poroso; a acción da colonización biolóxica (algas e líquenes); e a acción do home. Dentro deste último capítulo, a investigadora apuntou, sen ningunha dúbida, aos incendios como principal causa de deterioro dos petroglifos.

   "O lume foi sempre a principal ameaza, e eu puiden velo de forma drástica en Cotobade, tralos lumes de 2006", enfatizou, á vez que advertiu de que, tralos incendios, o perigo de riadas e o efecto arrastre das augas tamén poden causar danos importantes.

   Esta científica, que ademais é profesora do departamento de Edafoloxía e Química Agrícola da USC, avogou pola limpeza da contorna destes xacementos como principal medida de protección, tendo en conta que "é moi complexo" suscitar outras actuacións para preservar eses elementos.

DEBATE SOBRE CONSERVACIÓN

   A ese respecto, Benita Silva explicou que "sempre houbo debate" en torno á posibilidade de adoptar outro tipo de medidas de conservación. Nese aspecto, "barallouse a posibilidade de aplicar certos produtos aos gravados, produtos de conservación derivados do plástico ou do silicio".

   Con todo, Silva afirmou que non é partidaria dese tipo de medida, xa que eses produtos "poden producir efectos non desexados". "Eses produtos tamén se degradan, e a medida pode ser contraproducente", admitiu.

   Tapar os gravados con carpas ou ata volver enterralos son outras opcións que se tiveron en consideración, aínda que Silva recordou que esas mostras de arte rupestre "foron concibidas para estar no monte e ao aire libre".